Honden-EHBO bij puinblessures (deel 1)

door: Liesbeth Meijs
© LiSAR

Een van de zwaarste onderdelen van het reddingshondenwerk is het zoeken naar personen die onder ingestorte gebouwen bedolven zijn geraakt: het puinzoeken. Explosiegevaar, electriciteitsleidingen, chemicalien, smeulende brokken, glas en versplinterd hout zijn maar enkele van de talloze zaken die een risico voor de reddingshond en de geleider kunnen betekenen.
Uiteraard is het de taak van de geleider om eerst te controleren welke gevaren er aan de betreffende situatie zijn verbonden. Hij/zij zal dan moeten beslissen of het verantwoord is zichzelf en de hond hieraan bloot te stellen.

Honderd procent veilig is het zoeken op puin nooit. Er bestaat voor een reddingshond dan ook kans op allerlei blessures. Teveel om ineens te bespreken. In dit item zal worden ingegaan op de blessure die het meest voorkomt tijdens het zoeken op puin: Een wond aan een van de poten.
Wonden zijn er in soorten en maten. Snijwonden, schaafwonden, brandwonden, diep, oppervlakkig, groot, klein en ga zo maar door. Per verwonding moet een inschatting gemaakt worden van de beste behandelingswijze. Verwaarlozing van een wond, hoe klein ook, kan leiden tot grote complicaties, varierend van pijnlijke ontstekingen tot blijvende beschadiging van gewrichten, bloedvergiftiging en zelfs de dood.

Om de meest voorkomende verwondingen te kunnen behandelen dient een reddingshondenteam bij zich te hebben: schoon water, een desinfecterend middel (b.v. betadine-oplossing), enkele steriele gazen, watten, zelfklevend verband (b.v. gazofix of coflex), een brede rol leukoplast en een goede verbandschaar. Poten zijn het makkelijkst te behandelen als de hond in zijligging wordt gebracht met de gewonde poot boven.

Bij een flink bloedende wond wordt geen tijd verloren. Het stelpen van de bloeding staat voorop. Er wordt een gaaskomres op de wond gedrukt en daarna wordt het zelfklevende verband er strak omheen gewikkeld. Indien mogelijk wordt de betreffende hond direct naar een dierenarts getransporteerd. Deze kan dan de ernst van de wond bekijken, eventueel hechten en de hond een infuus geven als er erg veel bloed verloren is. Gelukkig is dat laatste maar zelden het geval.

Is bezoek aan een dierenarts niet mogelijk, b.v. in een rampgebied, dan mag het drukverband maximaal 30-45 minuten blijven zitten, anders kan de doorbloeding van de betreffende poot onvoldoende worden. Het drukverband wordt verwijderd en als het bloeden inderdaad gestelpt is kan een standaard-verband worden aangelegd zoals verderop beschreven zal worden. Is er nog steeds veel bloedverlies dan mag opnieuw een drukverband worden aangelegd.
Bij wonden die nauwelijks bloeden wordt eerst bekeken wat de wond veroorzaakt heeft. Een brandwond dient direkt langdurig met koud water gekoeld te worden. Bij blootstelling aan chemicalien is ook meestal spoelen met water de aangewezen manier, hoewel dit afhankelijk kan zijn van de betreffende stof. Snij-, schaaf- en steekwonden worden gecontroleerd op ongerechtigdheden zoals glas, houtsplinters, steentjes etc.
Theoretisch wordt het reingen met water van diepere verwondingen niet aangeraden omdat dan de kans bestaat dat er bacterien in de wond inplaats van eruit gespoeld worden. Praktisch gezien ontkomen we meestal niet aan het reinigen van de verwondde poot omdat deze onder het vuil zit waardoor de wond niet te beoordelen is.

Na het reinigen van schaaf- of snijwonden met water wordt een desinfecterend middel in de wond gedruppeld. Oppervlakkige en kleine verwondingen hoeven niet altijd met verband te worden afgedekt, maar als de hond in het puingebied moet blijven is dit wel verstandig om infecties te voorkomen.
Diepere en grotere verwondingen moeten altijd met een verband worden afgedekt en vervolgens indien mogelijk door een dierenarts behandeld worden. Dergelijke verwondingen genezen het snelst en het mooist als ze gehecht worden maar genezing onder verband zonder hechten (de zogenaamde secundaire wondgenezing) is ook mogelijk. Dit duurt echter langer en geeft meer littekenweefsel.

Steekwonden: wonden veroorzaakt door een scherp, puntig voorwerp, lijken op het eerste gezicht meestal erg klein maar zijn vaak verraderlijk diep. Ook hier geldt: Schoonmaken, desinfecteren en afdekken met verband. Bij voorkeur wordt een steekwond door een dierenarts behandeld. Over het algemeen moet een dergelijke wond enige tijd open gehouden worden. Daarnaast zal de hond antibiotica krijgen.

Een standaard-verband kan alsvolgt worden aangelgd: Na het reinigen en desinfecteren wordt een steriel gaas op de wond gelegd. Deze kan eventueel met een stuk leukoplast op zijn plaats gehouden worden. Tussen de tenen/zooltjes worden dunne rolletjes watten gelegd om drukplekken te voorkomen. Het geheel (dus inclusief de tenen) wordt nu eerst omwikkeld met watten en daarna met het zelfklevende verband. Zelfklevend verband altijd eerst een stukje afrollen en dan pas om de poot wikkelen want je trekt het makkelijk te strak.
Let op dat het gewonde gebied ruim wordt ingepakt, dus bij b.v. een verwonding ter hoogte van de pols het verband tot net onder de elleboog laten doorlopen. Om afzakken te voorkomen wordt de bovenzijde van het verband met leukoplast aan de haren vastgemaakt. Eigenlijk mag leukoplast niet helemaal rond een poot gewikkeld worden omdat dat makkelijk afsluiting van de doorbloeding van de poot zou geven. Als het echter voorzichtig en niet te strak gebeurt kan het wel. Verder worden onder de voetzool enkele repen leukoplast aangebracht om het loopvlak slijtvast te maken.

In eerste instantie wordt een dergelijk verband na 1 dag gewisseld. Daarna kan het verband 2 tot 5 dagen blijven zitten afhankelijk van de grootte van de wond en dus de hoeveelheid wondvocht.

SAMENVATTING

Hoewel dit overzicht verre van volledig is kunnen de meeste wonden op deze manier adequaat behandeld worden. Infecties en andere complicaties worden zoveel mogelijk voorkomen en de reddingshond kan op korte termijn weer aan het werk.